FRITS BAREND
'HENK EN IK BEHOREN TOT DE TOP'
3-9-2005
Van vakantie is dit jaar bitter weinig gekomen. Frits Barend (58) was nog maar amper gestopt met Barend en Van Dorp of hij kon alweer zijn koffers pakken om als chef d’équipe mee te gaan naar de Maccabiade (de Joodse Olympische Spelen) in Israël. Toen hij de klus twee jaar geleden aannam, ging hij er nog vanuit dat zijn programma in de zomer van 2005 zou stoppen. ‘Ik dacht: Henk is dan 65, dan is het wel mooi geweest.’ Het zou anders lopen; op 5 september begint –na zo’n duizend uitzendingen van hun programma- weer een nieuw televisieseizoen van Barend en Van Dorp, deze keer bij Talpa. En hij is er weer helemaal klaar voor, zegt Frits Barend monter. Al kan hij nu, in de laatste dagen voor de aftrap, ’s avonds om half negen nog weleens gelukzalig denken: ‘oh God wat héérlijk, ik kan thuisblijven; een flesje wijn opentrekken of lekker naar voetbaltraining gaan’.
Toch is hij er de man niet naar om rustig achterover te zitten. Zelfs op deze zomerdag rinkelt z’n mobiele telefoon onophoudelijk. Dan blijkt zijn faam als onovertroffen netwerker; in de communicatie is Barend een simultaanschaker. Hij ontvangt en verstuurt tijdens ons gesprek onophoudelijk SMS-jes, beantwoordt het ene telefoontje na het andere, bladert in de krant, ondertussen met een half oog naar CNN kijkend, en weet desondanks de draad van het gesprek feilloos vast te houden. Hij heeft de afgelopen weken niet veel televisie gekeken. Eigenlijk alleen naar Hart van Nederland –‘ik wilde weleens weten waarom het zulke hoge kijkcijfers heeft’-, naar Zomergasten –‘Connie is een geweldig schrijfster, maar interviewen is toch een ander vak’- en naar NOVA. ‘Vind ik óók een goed programma.’-. En hij kon -gewoon als kijker- de start van Talpa meemaken. Zijn eerste indrukken zijn positief. ‘Het voetbal doen ze echt heel goed. Er staat een prachtig decor. Je kunt zien dat John er aandacht aan besteed heeft. En Wilfred Genée vind ik een genot om naar te kijken.’ Ook NSE, het nieuwsprogramma van Beau van Erven Dorens, heeft de potentie om een goed programma te worden, taxeert Barend. ‘Ze moeten alleen de keuze maken: willen we een nieuwsprogramma worden of een soort Boulevard? Het nieuws persóónlijk maken, zoals Beau dat noemt, dat doen wij ons hele leven al.’
Ergens in het voorjaar werd Frits Barend door ‘iemand’ benaderd met de vraag of het goed was dat John de Mol hem zou bellen. Nou ja, waarom niet? ‘Vervolgens belde John: “ik wil je strikt vertrouwelijk spreken”. Ik zei: dat kan, maar ik vertel het wel aan Henk en Marijke (Barends vrouw-CV). John dacht dat Henk wilde stoppen. Ik zei: dan heb ik een verrassing voor je: ik wil zelf stoppen. We hebben het al zo lang gedaan. Bovendien was het contact met de RTL-leiding niet best. We merkten dat het tussen (programmaleider) Leo van der Goot en (directeur) Fons van Westerloo niet goed zat. Het was achteraf ook vast geen toeval dat Leo opstapte op de dag dat wij bij Talpa tekenden. RTL had gezegd dat ze met ons wilden stoppen, maar in december vorig jaar boden ze een contractverlenging aan tot 1 januari 2006. Henk wilde tekenen, maar ik twijfelde of dat verstandig was.’
Iedereen dacht juist dat Henk wilde stoppen.
‘Dat klopt dus niet. Henk was degene die door wilde gaan. Omdat hij dat zo graag wilde ging ik er toch weer over nadenken. We hebben samen zo’n goed huwelijk. En toen belde John opeens. Na dat gesprek hebben we de redactie en de crew ingelicht, gevraagd hoe zij over een overstap zouden denken.’
Hoe reageerde Jan Mulder?
‘Jan vond het direct prima.’
Hij zei niet: “Frits, geen dénken aan”?
‘Integendeel. Dat heeft nooit gespeeld.’
Jan maakte in de publiciteit juist heel lang de indruk dat hij sterk twijfelde.
Barend begint breed te grijnzen. ‘Dat moest misschien van de Postbank. Hij was direct enthousiast. Vervolgens zijn Henk en ik samen naar John gegaan. We zeiden: ons voorstel is dat je niet alleen ons en Jan overneemt, maar ook de hele redactie en de crew. John zei: “dan moet ik even een rekensommetje maken”. Hij is even apart gaan zitten met Ronald Goes (algemeen directeur van Talpa-CV). Na tien minuten kwam hij terug: “Mannen, deal! We doen het”. Alle mondelingen toezeggingen zijn daarna nagekomen. Dat wekt vertrouwen.’
De Mol was eind vorig jaar bij jullie te gast. Het viel toen wel op dat jullie nauwelijks kritisch waren.
‘Wat moesten we dan kritisch zijn?’
Die man wil maar één ding met televisie: geld verdienen.
‘En zo’n investeringsmaatschappij die PCM gekocht heeft dan? Dát vind ik zo achterhaald. Moet ik dan tegen Ruud Gullit ook elke keer gaan roepen: deugt het wel wat jij verdient? We hebben hem heus op een aantal punten kritisch ondervraagd. Als jij vindt dat dat niet zo is … mij best.’
Jullie waren toen nog niet met hem in gesprek?
‘Tuurlijk niet.’
Waren er vooraf voorwaarden aan het gesprek gesteld?
‘Geen énkele. In elk geval niet zoals met de Volkskrant en Bernhard.’
Dit is wel érg kinderachtig.
‘We zouden we nooit voorwaarden vooraf accepteren. De gedachte alleen al is belachelijk .Bovendien zit Jan er ook nog ‘ns bij..’
Wat vinden jullie overigens van de Postbankreclame van Mulder?
‘Tja… daar zijn we niet erg gelukkig mee.’
Heeft hij het vooraf aan jullie gevraagd?
‘Hij heeft het meegedeeld. Ik moet eerlijk toegeven dat ik daar toen niet adequaat op heb gereageerd..’
Ergert het je?
‘Ik vind het jammer dat-ie het gedaan heeft. Maar hij is nou ook weer geen lid van de NSB geworden. Je kunt ook zeggen dat we er juist trots op mogen zijn dat onze Jan voor zoiets wordt gevraagd.’
Gaan jullie er financieel wezenlijk op vooruit bij Talpa?
‘Nee. En ook niet achteruit.’
Wat is dan de meerwaarde?
‘Het is toch wel leuk om het nog een jaartje te doen, op een totaal nieuwe zender. En onze redactie kon in zijn geheel mee, met zeer goede garanties. Ik vrees alleen dat we we ermee zullen moeten leven dat we in het begin minder kijkers zullen trekken.’
Daarna ga je solo verder?
“Ik weet niet wat er daarna gaat gebeuren. Henk stopt in 2006. Het is de bedoeling dat ik dan een soort sportcommentator word bij De Wedstrijden. Lijkt me erg leuk.’
Fons van Westerloo zei onlangs in Nieuwe Revu: “Wij vonden dat het mooi was geweest. Het programma was sleets en voorspelbaar geworden, dat hoorde je overal”.
‘ Daarom bood hij ons zeker een nieuw contract aan. Het één klopt niet met het ander.’
Jullie hadden een slechte band met Van Westerloo. Toen hij aantrad bezuinigde hij direct op jullie salaris.
‘Dat is niet waar. Hij redeneert dat totaal naar zichzelf toe. Dat zie je ook bij voetbalclubs. Feyenoord praat nooit over geld, tenzij ze Van Hooijdonk zwart kunnen maken.’
Klopt er iets van het verhaal dat hij meer betaald krijgt naarmate hij meer bezuinigt?
‘Dat verhaal heb ik ook gehoord. Het zou heel goed kunnen kloppen. Ik weet het niet. Maar ik heb geen zin om veel woorden aan Van Westerloo vuil te maken. Dat ligt achter ons. Wat hij ook beweert, Henk en ik kunnen iedereen recht in de ogen kijken. Eén ding weet ik zeker: als Dick van der Graaf (Van Westerloo’s voorganger-CV) er nog was geweest, dan waren we nooit weggegaan. Misschien zouden we deze zomer zijn gestopt. Maar we zouden niet zijn overgestapt.’
Is een overstap naar de publieke omroep nog een optie geweest?
‘Dat heeft ook even kort gespeeld, nog vóór John. We kregen hints dat er mogelijkheden zouden zijn. Nee, ik zeg niet van wie. Dat zou lullig zijn.’
Heeft Ton van Dijk, de nieuwe netmanager van Nederland 2, jullie benaderd? ‘Die heeft niet gebeld. Maar Ton heb ik wel hoog zitten. Als hij had gebeld, dan was Nederland 2 zeker een serieuze optie voor ons geweest.’
Wie had je verder graag bij Talpa gezien? Matthijs van Nieuwkerk?
‘Zeker. Erg jammer dat-ie het niet gedaan heeft. Remco van Westerloo heeft uitvoerig met ‘m gepraat..’
Had je Mart Smeets erbij gewild?
‘Nee. Smeets heeft niks met voetbal. Het was ook heel raar dat Smeets zei: “hij mag mij bellen”. Hij heeft nooit op welk lijstje dan ook gestaan.’
Jack van Gelder?
‘Het heeft er heel lang naar uitgezien dat hij het zou doen. Het was zo goed als rond.’
Is het afgeketst op geld?
‘Weet ik niet. Dat moet je John en Jack vragen. Ik was wel zeer aangenaam verrast door de overstap van Jack Spijkerman. Ik heb hem direct gebeld: hartstikke leuk, man! Al die verontwaardiging over zijn beslissing sloeg nergens op. Wat is er mis met een commerciële omroep? Een krant bestaat ook dankzij reclame-inkomsten.’
Heb je niet het gevoel dat je meedoet aan het speeltje van John de Mol?
‘Totaal niet. Misschien doe ik het wel, maar Henk, Jan en ik gaan met de redactie gewoon weer een heel leuk programma maken. Dat is het enige waar we mee bezig zijn. Dat wil John ook graag: aan het eind van de avond een journalistiek informatief programma.’
Zijn er mensen die systematisch weigeren naar jullie programma te komen?
‘Ja. Co Adriaanse bijvoorbeeld. En Balkenende kunnen we ook moeilijk krijgen. Wij zijn blijkbaar niet het ideale podium voor hem. Gretta Duisenberg is ook iemand die niet wil. Ik zou haar graag willen interviewen over haar standpunten. Ik ken weinig mensen die zo slecht geïnformeerd zijn als Gretta Duisenberg. Als Israël er niet was geweest, dan was er volgens haar geen Midden-Oostenconflict.’
Heb je oog voor de zaak van de Palestijnen?
‘Absoluut. Ik ben heel blij dat Israël zich terugtrekt. De meeste Israéli’s willen in vrede leven. Dacht je nou echt dat Israeli’s het leuk vinden dat Palestijnen geen stromend water hebben? Of dat Palestijnse kinderen niet naar school kunnen? Als Saoedi-Arabi? het echt gewild had, dan was het Palestijns gebied allang ontwikkeld. De Arabische wereld heeft nooit een poot voor de Palestijnen uitgestoken.’
Dat maakt hun positie niet minder tragisch.
‘Mee eens. Maar daar kun je Israel niet de schuld van geven.’
Is het de laatste jaren anders geworden om jood te zijn in Nederland?
‘Even voor alle duidelijkheid: jij begint erover, niet ik. Je moet het niet overdrijven, maar als er bedreigingen zijn bij ons programma, ben ik wel altijd the chosen. Trek daar zelf je conclusies maar uit. Ik heb er persoonlijk niet veel last van. Maar ik sprak laatst twee orthodoxe jongens, die vertelden dat ze lang niet altijd een keppeltje meer durven te dragen, uit angst te worden uitgescholden. Terwijl jij en ik het toch niet in ons hoofd zouden halen om iemand met een hoofddoekje uit te schelden.’
Wat is de moraal van het verhaal?
‘Dat we in 2005 als joden blijkbaar nog steeds aan de beurt zijn. En Marcel van Dam ondertussen maar beweren dat het allemaal met Israel en de Palestijnen te maken heeft. Kom nou, vóór de oorlog was dat conflict er toch ook niet. Antisemitisme is iets van alle tijden. Dat had ik vroeger in mijn naiviteit niet gedacht.’
Het antisemitisme van bijvoorbeeld Marokkaanse jongens is van een andere aard dan dat van de Duitsers.
‘Het komt wel op hetzelfde neer.’
Is het de prijs voor de multiculturele samenleving?
‘Blijkbaar wel. Maar ik heb nog altijd de hoop dat moslims, christenen en joden vreedzaam naast elkaar kunnen leven. Al ben ik er wel heel somber over. Ik voel mij best veilig op straat, maar ik kan mij goed voorstellen dat mensen zeggen: “ik ga naar Israel toe”. Ik ken mensen die hun koffer klaar hebben staan.’
Kun je je voorstellen dat dat moment ook voor jou komt?
‘Ja en nee. Als ik zie hoe mijn broer zich soms opgejaagd kan voelen als hij weer iets op de radio gehoord heeft. Helemaal geëmotioneerd is hij dan. Dan zeg ik: Bert, luister er dan ook niet naar. In joods Nederland heerst zeker geen algemeen levende angst, maar wel grote waakzaamheid. Op joodse feestdagen wordt elk joods gebouw bewaakt. Dat is al zeker twintig jaar zo.’
Je vertelde ooit dat je je eigenlijk door je twee dochters weer echt joods bent gaan voelen.
‘Kim en Barbara gingen aan mijn moeder allerlei vragen stellen. “Hoe komt het dat papa geen opa en oma heeft? En wat ís dat dan, oorlog?” Ik merkte dat ze aan de kinderen dingen vertelde die ik zelf nooit gehoord had. Over haar bevrijding in Westerbork bijvoorbeeld. Mijn moeder is een oersterke vrouw geweest. Ze heeft mijn broer en mij na de oorlog in haar eentje opgevoed (zijn vader vertrok toen Barend zes was-CV).’s Morgens om half acht ging ze de deur uit naar de plasticfabriek, voor een schamel loontje. In de avonduren deed ze de boekhouding, als bijverdienste. Die vrouw heeft keihard gewerkt. Inmiddels is ze al veertien jaar dood. Maar altijd als ik een nieuw contract teken, denk ik even: wat jámmer toch… Ik had graag willen zeggen: “mam, je ticket naar Los Angeles ligt klaar. Business class. En als je daar aankomt, staat er een limousine op je te wachten die je rechtstreeks naar je broer rijdt. Zeg zelf maar wanneer je terug wilt vliegen”. Ik ben nét te laat wat geld gaan verdienen.’
Wat heeft Henk van Dorp aan jou toegevoegd?
‘Als duo kunnen we meer dan de som van twee individuen. Doordat we elkaar hebben, voelen we een ongelofelijke rust, zowel in werk als privé zijn we samen geworden tot wat we zijn.. Je bent elkaars referentiekader. We delen alles van het werk met elkaar, weten alles van elkaar. We denken over bijna alles hetzelfde. Als ik weleens zeg: “die vent vind ik een ongelofelijke lul”, dan kan Henk zeggen: “dat vond ik niet, maar vanaf nu vind ik ‘m óók een lul”. Niet alleen in ’t werk; als ik Henk vraag voor fundraising voor de Maccabiade, dan is hij bij wijze van spreken enthouisiaster dan ik. Na die bomaanslag in Netanyah tijdens de Maccabiade is hij de eerste die me bezorgd belde.’
Dúrf je wel alleen?
‘Natuurlijk! Maar waarom alleen als het met z’n tweeën leuker is? Het is een ontzettend lekker idee dat je met je rug naar iemand toe kunt staan, omdat je weet dat je samen bent en elkaar kunt vertrouwen.’.
Volgens de overlevering schreef jij bij Vrij Nederland jullie stukken, terwijl Henk naast jou aan z’n pijpje zat te lurken.
‘Dat klopt. So what? Ik schreef, Henk niet. Als ik ziek was, waren Barend en Van Dorp ziek. Soms zei ik: “ga jij maar vast naar huis, dan maak ik het wel af”. Dan las Henk de volgende dag wel wat we geschreven hadden. Daarom kwam die televisie op het juiste moment. Het werd iets te zwaar. De verhouding dreigde scheef te raken.’
Vanwaar die generositeit van jou?
‘Zo heeft het nooit gevoeld. Henk was en is altijd heel sterk bij het interviewen, bij het bedenken van ideeën. We zijn een ijzersterk duo.’
Hoe kijk je nu naar dat duo, op tv?
‘Ik kan slecht naar mezelf kijken, hoor iedere taalfout. Maar ik kan wel genieten van de gasten. En ik denk toch regelmatig: goed zo, Henk, precies op het juiste moment gecorrigeerd. Daar zitten wel mannen die hun vak verstaan. Henk en ik hebben een soort zesde zintuig dat Cruijff en Keizer ook met elkaar hadden. En ik noem ook bewust zulke namen.’
Jullie behoren tot de top?
‘We behoren tot de top. Zeker. ’
Hoe groot is die top?
‘Zoals elke top heel klein. Sonja Barend, Jeroen Pauw, Clairy Polak, Paul Witteman, Rob Trip, een paar presentatoren van Twee Vandaag… dan ben je er wel. Er zijn er echt maar heel weinig die aan ons kunnen tippen.’ Hij grinnikt. ‘Zo! Dan heb ik er in elk geval weer een paar vrienden bij.’
© Coen Verbraak, 2005